Sunday, 13 May 2012

प्रथमाध्याये चतुर्थः पादः 1-4


पाणिनि महर्षि विरचिता अष्टाध्यायी मध्ये
      प्रथमाध्याये चतुर्थः पादः

आ कडारादेका सञ्ज्ञा   । । १,४.१  । ।
विप्रतिषेधे परं कार्यम्  । । १,४.२  । ।
यू स्त्र्य्-आख्यौ नदी   । । १,४.३  । ।
न-इयङ्-उवङ्-स्थानावस्त्री   । । १,४.४  । ।
व+आमि   । । १,४.५  । ।
ङिति ह्रस्वश्च   । । १,४.६  । ।
शेषो घ्यसखि   । । १,४.७  । ।
पतिः समास एव   । । १,४.८  । ।
षष्ठी-युक्तश्छन्दसि वा   । । १,४.९  । ।
ह्रस्वं लघु   । । १,४.१०  । ।
संयोगे गुरु   । । १,४.११  । ।
दीर्घं च   । । १,४.१२  । ।
यस्मात्प्रत्यय-विधिस्तद्-आदि प्रत्ययेऽङ्गम्  । । १,४.१३  । ।
सुप्-तिङ्-अन्तं पदम्  । । १,४.१४  । ।
नः क्ये   । । १,४.१५  । ।
सिति च   । । १,४.१६  । ।
स्वादिष्व-सर्वनमस्थाने   । । १,४.१७  । ।
यचि भम्  । । १,४.१८  । ।
तसौ मत्व्-अर्थे   । । १,४.१९  । ।
अयस्मय-आदीनि छन्दसि   । । १,४.२०  । ।
बहुषु बहुवचनम्  । । १,४.२१  । ।
द्व्य्-एकयोर्द्विबचन-एकवचने   । । १,४.२२  । ।
कारके   । । १,४.२३  । ।
ध्रुवमपायेऽपादानम्  । । १,४.२४  । ।
भी-त्रा-अर्थानां भय-हेतुः   । । १,४.२५  । ।
परा-जेरसोढः   । । १,४.२६  । ।
वारण-अर्थानां ईप्सितः   । । १,४.२७  । ।
अन्तर्धौ येन अदर्शनं इच्छति   । । १,४.२८  । ।
आख्याता-उपयोगे   । । १,४.२९  । ।
जनि-कर्तुः प्रकृतिः   । । १,४.३०  । ।
भुवः प्रभवः   । । १,४.३१  । ।
कर्मणा यं अभिप्रैति स सम्प्रदानम्  । । १,४.३२  । ।
रुच्य्-अर्थानां प्रीयमाणः   । । १,४.३३  । ।
श्लाघ-ह्नुङ्-स्था-शपां ज्ञीप्स्यमानः   । । १,४.३४  । ।
धारेरुत्तमर्णः   । । १,४.३५  । ।
स्पृहेरीप्सितः   । । १,४.३६  । ।
क्रुध-द्रुह-ईर्ष्य-असूय-अर्थानां यं प्रति कोपः   । । १,४.३७  । ।
क्रुध-द्रुहोरुपसृष्ठयोः कर्म   । । १,४.३८  । ।
रादः-ईक्ष्योर्यस्य विप्रश्नः   । । १,४.३९  । ।
प्रत्य्-आङ्भ्यां श्रुवः पूर्वस्य कर्ता   । । १,४.४०  । ।
अनु-प्रति-गृणश्च   । । १,४.४१  । ।
साधकतमं करणम्  । । १,४.४२  । ।
दिवः कर्म च   । । १,४.४३  । ।
परिक्रयणे सम्प्रदानं अन्यतरस्याम्  । । १,४.४४  । ।
आधारोऽधिकरणम्  । । १,४.४५  । ।
अधि-शीङ्-स्था-आसां कर्म   । । १,४.४६  । ।
अभिनिविशश्च   । । १,४.४७  । ।
उप-अन्व्-अध्य्-आङ्-वसः   । । १,४.४८  । ।
कर्त्रुरीप्सिततमं कर्म   । । १,४.४९  । ।
तथा-युक्तं च अनीप्सितम्  । । १,४.५०  । ।
अकथितं च   । । १,४.५१  । ।
गुति-बुद्धि-प्रत्यवसान-अर्थ-शब्द-कर्म-अकर्मकाणां अणि कर्ता स णौ   । । १,४.५२  । ।
हृ-क्रोरन्यतरस्याम्  । । १,४.५३  । ।
स्वतन्त्रः कर्ता   । । १,४.५४  । ।
तत्-प्रयोजको हेतुश्च   । । १,४.५५  । ।
प्राग्-रीश्वरान्निपाताः   । । १,४.५६  । ।
च-आदयोऽसत्त्वे   । । १,४.५७  । ।
प्र-आदयः   । । १,४.५८  । ।
उपसर्गाः क्रिया-योगे   । । १,४.५९  । ।
गतिश्च   । । १,४.६०  । ।
ऊर्य्-आदि-च्वि-डाचश्च   । । १,४.६१  । ।
अनुकरणं च अनिति-परम्  । । १,४.६२  । ।
आदर-अनादरयोः सद्-असती   । । १,४.६३  । ।
भूषनेऽलम्  । । १,४.६४  । ।
अन्तरपरिग्रहे   । । १,४.६५  । ।
कणे-मनसी श्रद्धा-प्रतीघाते   । । १,४.६६  । ।
पुरोऽव्ययम्  । । १,४.६७  । ।
अस्तं च   । । १,४.६८  । ।
अच्छ गत्य्-अर्थ-वदेषु   । । १,४.६९  । ।
अदोऽनुपदेशे   । । १,४.७०  । ।
तरोऽन्तर्धौ   । । १,४.७१  । ।
विभाषा कृञि   । । १,४.७२  । ।
उपाजेऽन्वाजे   । । १,४.७३  । ।
साक्षात्-प्रभृतीनि च   । । १,४.७४  । ।
अनत्याधान उरसि-मनसी   । । १,४.७५  । ।
मध्ये पदे निवचने च   । । १,४.७६  । ।
नित्यं हस्ते पानाव्-उपयमने   । । १,४.७७  । ।
प्राध्वं वन्धने   । । १,४.७८  । ।
जीविका-उपनिषदावौपम्ये   । । १,४.७९  । ।
ते प्राग्धातोः   । । १,४.८०  । ।
छन्दसि परेऽपि   । । १,४.८१  । ।
व्यवहिताश्च   । । १,४.८२  । ।
कर्मप्रवचनीयाः   । । १,४.८३  । ।
अनुर्लक्षणे   । । १,४.८४  । ।
तृतीया-अर्थे   । । १,४.८५  । ।
हीने   । । १,४.८६  । ।
उपोऽधिके च   । । १,४.८७  । ।
अप-परी वर्जने   । । १,४.८८  । ।
आङ्मर्यादा-वचने   । । १,४.८९  । ।
लक्षन-इत्थं-भूत-आख्यान-भाग-वीप्सासु प्रति-पर्य्-अनवः   । । १,४.९०  । ।
अभिरभागे   । । १,४.९१  । ।
प्रतिः प्रतिनिधि-प्रतिदानयोः   । । १,४.९२  । ।
अधिपरी अनर्थकौ   । । १,४.९३  । ।
सुः पूजायाम्  । । १,४.९४  । ।
अतिरतिक्रमणे च   । । १,४.९५  । ।
अपिः पदार्थ-सम्भावन-अन्ववसर्ग-गर्हा-समुच्चयेषु   । । १,४.९६  । ।
अधिरीश्वरे   । । १,४.९७  । ।
विभाषा कृञि   । । १,४.९८  । ।
लः परस्मैपदम्  । । १,४.९९  । ।
तङ्-आनावात्मनेपदम्  । । १,४.१००  । ।
तिङस्त्रीणि त्रीणि प्रथम-मध्यम-उत्तमाः   । । १,४.१०१  । ।
तान्येकवचनाद्विवचनबहुवचनान्येकशः   । । १,४.१०२  । ।
सुपः   । । १,४.१०३  । ।
विभक्तिश्च   । । १,४.१०४  । ।
युष्मद्य्-उपपदे समान-अधिकरणे स्थानिन्यपि मध्यमः   । । १,४.१०५  । ।
प्रहासे च मन्य-उपपदे मन्यतेरुत्तम एकवच्च   । । १,४.१०६  । ।
अस्मद्युत्तमः   । । १,४.१०७  । ।
शेषे प्रथमः   । । १,४.१०८  । ।
परः संनिकर्षः संहिता   । । १,४.१०९  । ।
विरामोऽवसानम्  । । १,४.११०  । ।

इति पाणिनि महर्षि विरचिता अष्टाध्यायी मध्ये
      प्रथमाध्याये चतुर्थः पादः

No comments:

Post a Comment